Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus
Chapter 2: मातामह्याः उपनेत्रम्
R3 book- Iravati
Find complete NCERT solutions for Class 9 Sanskrit, R3 book- Iravati Chapter 2. Every question has a clear, step-by-step answer.
Jump to:
वयम् अभ्यासं कुर्मः(16 questions)
१ (क)
कस्य अधः मुनमुनः उपविष्टः आसीत्?
उत्तर:
वृक्षस्य।
१ (ख)
प्रायशः कः समयः आसीत्?
उत्तर:
सार्ध-पञ्चवादन-समयः।
१ (ग)
उपनेत्रं कस्य पादयोः मध्ये आसीत्?
उत्तर:
मुनमुनस्य।
१ (घ)
मालवती प्रतिदिनं कस्य वार्तापत्रं पठति?
उत्तर:
सङ्गणकस्य (अथवा वार्तापत्रम्)।
१ (ङ)
उपवने भ्रमित्वा कः शोभनः दृश्यते स्म?
उत्तर:
उद्यानम् (अथवा मयूरः)।
२ (क)
उपनेत्रं विना मातामही कष्टम् अनुभवति स्म।
उत्तर:
आम्।
२ (ख)
रमा कपाटिकायाम् उपनेत्रं अन्विष्टवती।
उत्तर:
न।
२ (ग)
पर्यङ्कस्य अधः मुनमुनः उपविष्टः आसीत्।
उत्तर:
आम्।
२ (घ)
मुनमुनस्य पादयोः मध्ये उपनेत्रम् आसीत्।
उत्तर:
न।
२ (ङ)
रमा उपनेत्रं स्नानागारे अन्विष्टवती।
उत्तर:
न।
२ (च)
मातामही प्रतिदिनं प्रातः वार्तापत्रं न पठति।
उत्तर:
न।
३ (क)
मञ्जूषातः उचितं शब्दं चित्वा विलोमशब्दान् लिखत — अधः
उत्तर:
अधः — उपरि।
३ (ख)
अन्तः
उत्तर:
अन्तः — बहिः।
३ (ग)
समीपम्
उत्तर:
समीपम् — दूरम्।
३ (घ)
मन्दम्
उत्तर:
मन्दम् — सत्वरम्।
३ (ङ)
प्रसन्ना
उत्तर:
प्रसन्ना — दुःखिता।
क्रियाकलापः(2 questions)
१
भूमिकाभिनयः त्रयः छात्राः ‘मातामही’, ‘रमा’, ‘मुनमुनः’ इति एतेषां भूमिकाः स्वीकुर्वन्तु। कथायाः प्रमुखसंवादान् सरलसंस्कृतेन वदन्तु। अन्ते मुनमुनः उपनेत्रं धृत्वा हास्यदृश्यं प्रदर्शयतु।
उत्तर:
प्रक्रिया — (1) त्रयः छात्राः मातामही-रमा-मुनमुन-भूमिकाः विभजन्तु। (2) कथायाः प्रमुखसंवादान् संस्कृतेन कण्ठस्थीकृत्य अभिनयन्तु। (3) अन्ते मुनमुनः उपनेत्रं धृत्वा हास्यदृश्यं प्रदर्शयेत्। संवादाः स्पष्टाः, अभिनयः सजीवः भवेत्।
२
मम गृहस्य वस्तु-स्थान-सूचीं पूरयत — वस्तु — नियतस्थानम् पुस्तकम् — ______ वस्त्रम् — ______ स्यूतः — ______ पादत्राणम् — ______ घटिका — ______
उत्तर:
पुस्तकम् — उत्पीठिकायाम्; वस्त्रम् — कपाटिकायाम्; स्यूतः — उत्पीठिकायाम्; पादत्राणम् — पादत्राणपट्टिकायाम्; घटिका — भित्तौ।