SolveNCERT
SolveNCERT
HomeSolutionsSanskritCh 9क्रियाकलापः
Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus

Chapter 9: ऋतुः वसन्तः

क्रियाकलापः — 3 questions with step-by-step answers.

क्रियाकलापः(3 questions)

१

षड् ऋतुषु “मम प्रियः ऋतुः” इति विषयम् अधिकृत्य सुन्दरं चित्रं निर्माय, तस्य चित्रस्य आधारेण संस्कृतभाषायां पञ्च वाक्यानि लिखत।

उत्तर:
१. षड् ऋतुषु मम प्रियः ऋतुः वसन्तः अस्ति। (Spring is my favorite among the six seasons.) २. वसन्तऋतौ सर्वत्र सुन्दराणि पुष्पाणि विकसन्ति। (Beautiful flowers bloom everywhere in the spring season.) ३. एतस्मिन् ऋतौ मन्दः शीतलः मन्द-पवनः वहति। (In this season, a gentle, cool breeze blows.) ४. वसन्ते कोकिला मधुरं कूजति सर्वान् च आनन्दयति। (In spring, the cuckoo sings sweetly and delights everyone.) ५. वसन्तः "ऋतुराजः" इति नाम्ना अपि ज्ञायते। (Spring is also known by the name "Rituraj" or the King of Seasons.)
२

वसन्त-ऋतुः “ऋतुराजः” इति किमर्थम् उच्यते? स्वविचारान् मातृभाषायां प्रकटयत।

उत्तर:
वसन्तऋतौ प्रकृतिः अतीव सुन्दरा मनोहरा च भवति। न अतीव शीतं न च अतीव उष्णं भवति। सर्वत्र वृक्षाः नवपल्लवैः पुष्पैः च शोभन्ते। कोकिलायाः मधुरः स्वरः कुहूकूजितं च वातावरणं रमणीयं करोति। प्रकृतेः एतादृशं सौन्दर्यं दृष्ट्वा वसन्तः सर्वेषां ऋतूनाम् राजा अर्थात् "ऋतुराजः" कथ्यते।
३

यदि वसन्तः ऋतुः न आगच्छेत् तर्हि प्रकृतिः, पर्यावरणं, मानवजीवनं च कथं भवेत्? सर्वे छात्राः एकैकं वाक्यं वदन्तु।

उत्तर:
प्रकृतिः — यदि वसन्तः न आगच्छेत्, तर्हि प्रकृतौ नूतनता नवीन-पल्लवाः च न दृश्येरन्। पर्यावरणम् — वृक्षाः पुष्परहिताः भवेयुः, वातावरणं च उल्लासहीनं भवेत्। मानवजीवनम् — शीत-उष्णयोः निरन्तरप्रभावेन जनानां मनसि उत्साहः आनन्दः च न्यूनः भवेत्।

Other Chapters