Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus
Chapter 1: सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् (0904SK01)
R1 and R2 book- Sharda
Chapter code: 0904sk01 · Book: R1 and R2 book- Sharda · Class 9 Sanskrit
Find complete NCERT solutions for Class 9 Sanskrit, R1 and R2 book- Sharda Chapter 1. Every question has a clear, step-by-step answer for chapter code 0904SK01.
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः(36 questions)
१
छात्राः मिलित्वा पृथक् पृथक् पञ्चानां छात्राणां लघुसमूहान् निर्माय यति-गति-लयपूर्वकं गीतगानस्य अभ्यासं करिष्यन्ति।
उत्तर:
छात्राः मिलित्वा पृथक् पृथक् पञ्चानां छात्राणां लघुसमूहान् निर्माय यति-गति-लयपूर्वकं गीतगानस्य अभ्यासं करिष्यन्ति।यह एक सामूहिक अभ्यास है — छात्र पाँच-पाँच के समूह बनाकर संगीत की यति, गति तथा लय के साथ संस्कृत में गीतगान का अभ्यास करेंगे।
२ (क)
एकपदेन उत्तरं लिखत — संस्कृतं कस्याः साधकम्?
उत्तर:
भारतीयैकतायाः।
२ (ख)
सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहदम्?
उत्तर:
आनन्दस्य।
२ (ग)
संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम्?
उत्तर:
सत्पथस्य।
२ (घ)
संस्कृतं कासां परिष्कारकम्?
उत्तर:
सर्ववाणीनाम्।
२ (ङ)
कस्य विस्तारकं संस्कृतम्?
उत्तर:
विश्वबन्धुत्वस्य।
३ (क)
पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत — सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?
उत्तर:
सर्वतः संस्कृतं शान्तेः संस्थापकम् अस्ति।
३ (ख)
कीदृशं व्रतं संस्कृतम्?
उत्तर:
संस्कृतं त्यागसन्तोषसेवाव्रतम् अस्ति।
३ (ग)
कयोः सम्मेलनं संस्कृतम्?
उत्तर:
संस्कृतं ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम् अस्ति।
३ (घ)
संस्कृतं कस्य चमत्कारकम्?
उत्तर:
संस्कृतं विश्वचेतसः चमत्कारकम् अस्ति।
३ (ङ)
केषां यशः स्मारकं संस्कृतम्?
उत्तर:
संस्कृतं पूर्वजानां यशसः स्मारकम् अस्ति।
४ (क)
रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — __________ सम्पादकं संस्कृतम्। (यथा — सर्वभूतैकता-कारकं संस्कृतम्)
उत्तर:
भारतीयत्व-सम्पादकं संस्कृतम्।
४ (ख)
__________ दर्शकं संस्कृतम्।
उत्तर:
ज्ञानपुञ्जप्रभा-दर्शकं संस्कृतम्।
४ (ग)
__________ संस्कारकं संस्कृतम्।
उत्तर:
सर्वमस्तिष्क-संस्कारकं संस्कृतम्।
४ (घ)
कर्मदं __________ भक्तिदं संस्कृतम्।
उत्तर:
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्।
४ (ङ)
सत्यनिष्ठं __________ संस्कृतम्।
उत्तर:
सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्।
४ (च)
शब्दलालित्य __________ संस्कृतम्।
उत्तर:
शब्दलालित्य लीलावनं संस्कृतम्।
५ (क)
मञ्जूषायाः पदानि उपयुज्य वाक्यं रचयत। मञ्जूषा — वाणीपरिष्कारिका, एकता, सर्वतः, सेवा, सुन्दरम्, पूर्वजानाम्, सत्पथे प्रेरयितुम्, विश्वकल्याणाय, त्यागस्य, सन्तोषस्य, विश्वबन्धुत्वविस्तारकम् (यथा — वाणीपरिष्कारिका संस्कृत-भाषा भवति।)
उत्तर:
सत्पथे प्रेरयितुं संस्कृतभाषा समर्था अस्ति।
५ (ख)
________________
उत्तर:
विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारिका संस्कृतभाषा अस्ति।
५ (ग)
________________
उत्तर:
संस्कृतभाषा त्यागस्य सन्तोषस्य च भाषा अस्ति।
५ (घ)
________________
उत्तर:
विश्वकल्याणस्य निष्ठायुता संस्कृतभाषा अस्ति।
५ (ङ)
________________
उत्तर:
संस्कृतभाषा सर्वतः शान्तिसंस्थापिका अस्ति।
५ (च)
________________
उत्तर:
संस्कृतभाषा सत्यानिष्ठा अस्ति।
६ (क)
समस्तपदानां विग्रहं कुरुत — ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकम्
उत्तर:
यथा — भारतीयैकतासाधकम् → भारतीयैकतायाः साधकम्।
ज्ञानस्य पुञ्जः, तस्य प्रभादर्शकम् ।
६ (ख)
सर्ववाणीपरिष्कारकम्
उत्तर:
सर्ववाणीनां परिष्कारकम् ।
६ (ग)
विश्वबन्धुत्वविस्तारकम्
उत्तर:
विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकम् ।
६ (घ)
सर्वभूतैकताकारकम्
उत्तर:
सर्वभूतैकतायायाः कारकम् ।
६ (ङ)
शान्तिसंस्थापकम्
उत्तर:
शान्तेः संस्थापकम् ।
६ (च)
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम्
उत्तर:
ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम् ।
७ (क)
प्रदत्तमञ्जूषातः पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत। मञ्जूषा — उल्लासः, किरणः, जगत्, अनुपमा, तेजोराशयः, मानम् विद्वांसः __________ भवति।
उत्तर:
तेजोराशयः । विद्वांसः तेजोराशयः भवति।
७ (ख)
सूर्यस्य __________ सर्वेषां प्राणिनां कृते हितकरः भवति।
उत्तर:
किरणः । सूर्यस्य किरणः सर्वेषां प्राणिनां कृते हितकराः भवन्ति।
७ (ग)
ईश्वरं स्मृत्वा __________ उपजायते।
उत्तर:
उल्लासः । ईश्वरं स्मृत्वा उल्लासः उपजायते।
७ (घ)
विद्यायाः __________ अजरं भवति।
उत्तर:
मानम् । विद्यायाः मानम् अजरं भवति।
७ (ङ)
प्रकृतेः शोभा __________ विद्यते।
उत्तर:
अनुपमा । प्रकृतेः शोभा अनुपमा विद्यते।
७ (च)
यत्र __________ एकनीडं भवति।
उत्तर:
जगत् । यत्र जगत् एकनीडं भवति।
८
मेलनं कुरुत — (क) भारतीयैकतायाः? (ख) सत्पथे? (ग) त्यागसन्तोषसेवारूपम्? (घ) ज्ञानपुञ्जप्रभायाः? (ङ) विश्वबन्धुत्वस्य? विकल्पाः — १. विस्तारकम् २. साधकम् ३. दर्शकम् ४. प्रेरणादायकम् ५. व्रतम्
उत्तर:
(क) भारतीयैकतायाः → २. साधकम्
(ख) सत्पथे → ४. प्रेरणादायकम्
(ग) त्यागसन्तोषसेवारूपम् → ५. व्रतम्
(घ) ज्ञानपुञ्जप्रभायाः → ३. दर्शकम्
(ङ) विश्वबन्धुत्वस्य → १. विस्तारकम्