Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus
Chapter 8: अन्नाद् आनन्दं प्रति (0904SK08)
R1 and R2 book- Sharda
Chapter code: 0904sk08 · Book: R1 and R2 book- Sharda · Class 9 Sanskrit
Find complete NCERT solutions for Class 9 Sanskrit, R1 and R2 book- Sharda Chapter 8. Every question has a clear, step-by-step answer for chapter code 0904SK08.
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः(41 questions)
१ (क)
एकपदेन रिक्तस्थानं पूरयत — अन्नेन शरीरं वर्धते ।
उत्तर:
उदाहरणम् – अन्नेन शरीरं वर्धते ।
१ (ख)
………. शरीरं प्रतिष्ठितम्।
उत्तर:
(ख) प्राणेषु शरीरं प्रतिष्ठितम्।
१ (ग)
………. विना शरीरं क्रियाशून्यं भवति ।
उत्तर:
(ग) प्राणेन विना शरीरं क्रियाशून्यं भवति ।
१ (घ)
……. एव सर्वकर्मणः प्रवर्तकम्।
उत्तर:
(घ) अन्नात् एव सर्वकर्मणः प्रवर्तकम्।
१ (ङ)
…….. समस्तानि इन्द्रियाणि सञ्चाल्यन्ते ।
उत्तर:
(ङ) मनसा समस्तानि इन्द्रियाणि सञ्चाल्यन्ते ।
१ (च)
….. बिना बोधशक्तेः तर्कशक्तेश्च विकासो न भवति ।
उत्तर:
(च) बुद्धितत्त्वं बिना बोधशक्तेः तर्कशक्तेश्च विकासो न भवति ।
१ (छ)
……. एव इमानि भूतानि जायन्ते ।
उत्तर:
(छ) मनः एव इमानि भूतानि जायन्ते ।
२ (क)
अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत — भृगोः जिज्ञासा कस्मिन् विषये आसीत् ?
उत्तर:
भृगोः जिज्ञासा ब्रह्मविषये आसीत् ।
२ (ख)
भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय किम् आचरितम् ?
उत्तर:
भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय तपः आचरितम् ।
२ (ग)
भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण किं ज्ञातवान् ?
उत्तर:
भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण अन्नं ज्ञातवान् ।
२ (घ)
मनसः के जायन्ते ?
उत्तर:
मनसः सङ्कल्पाः भावाः विचाराः जायन्ते ।
२ (ङ)
प्राणिनः कस्मात् जायन्ते ?
उत्तर:
प्राणिनः अन्नात् जायन्ते ।
२ (च)
इन्द्रियाणि केन सञ्चाल्यन्ते ?
उत्तर:
इन्द्रियाणि मनसा सञ्चाल्यन्ते ।
२ (छ)
शरीरं कुत्र प्रतिष्ठितम् अस्ति ?
उत्तर:
शरीरं प्राणेषु प्रतिष्ठितम् अस्ति ।
२ (ज)
केन विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति ?
उत्तर:
बुद्धितत्त्वेन विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति ।
२ (झ)
भृगुः तपसा केषां महत्त्वं ज्ञातवान् ?
उत्तर:
भृगुः तपसा अन्नस्य प्राणस्य मनसः विज्ञानस्य आनन्दस्य महत्त्वं ज्ञातवान् ।
३ (क)
उदाहरणं दृष्ट्वा ‘किं सत्यं किम् असत्यम्’ इति रिक्तस्थाने पूरयत — प्रस्तुते पाठे पितापुत्रयोः संवादः अस्ति।
उत्तर:
(क) सत्यम्
३ (ख)
अस्मिन् संवादे अन्नस्य महत्त्वं वर्णितम्।
उत्तर:
(ख) सत्यम्
३ (ग)
प्राणिनः मनसः जायन्ते इति कथनम् अस्ति।
उत्तर:
(ग) असत्यम्
३ (घ)
अन्नेन शरीरं वर्धते।
उत्तर:
(घ) सत्यम्
३ (ङ)
मनः सारथिरूपेण अस्मान् कर्मणि प्रवर्तयति।
उत्तर:
(ङ) सत्यम्
३ (च)
भृगुः वरुणस्य पुत्रोऽस्ति।
उत्तर:
(च) सत्यम्
३ (छ)
भृगुः तपसा मनो ब्रह्मरूपेण ज्ञातवान्।
उत्तर:
(छ) सत्यम्
३ (ज)
विना योगे तृतीया विभक्तिर्भवति।
उत्तर:
(ज) सत्यम्
४ (क)
क्रियापदेन सह समुचितं पदं योजयत — प्राणिनः – १. क्रियताम्
उत्तर:
प्राणिनः – ३. जायन्ते
४ (ख)
शरीरम् – २. कुरुताम्
उत्तर:
शरीरम् – ४. वर्धते
४ (ग)
तपः – ३. जायन्ते
उत्तर:
तपः – २. कुरुताम्
४ (घ)
पितरं – ४. वर्धते
उत्तर:
पितरं – ५. ब्रूते
४ (ङ)
यत्नः – ५. ब्रूते
उत्तर:
यत्नः – १. क्रियताम्
५ (क)
अवशिष्ट-धातुरूपाणि पूरयत — एकवचनम् – द्विवचनम् – बहुवचनम् (क) वर्तते – ……. – …………।
उत्तर:
(क) वर्तते – वर्तेते – वर्तन्ते
५ (ख)
(ख) ……. – ……. – …………।
उत्तर:
(ख) वर्तसे – वर्तेथे – वर्तध्वे
५ (ग)
(ग) …….. – ……. – …………।
उत्तर:
(ग) वर्ते – वर्तावहे – वर्तामहे
८ (क)
कर्तृपदानुसारं लोट्-लकारेण क्रियापदं परिवर्तयत — बालकः अन्नस्य निन्दां न कुरुते । – भवान् …………
उत्तर:
भवान् अन्नस्य निन्दां न कुरुताम् ।
८ (ख)
मम जीवने यशो वर्धते । – तव ……………
उत्तर:
तव जीवने यशो वर्धताम् ।
८ (ग)
अहं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुर्वे । – त्वं ………
उत्तर:
त्वं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुरुष्व ।
८ (घ)
रमेशः सर्वदा सत्ये भाषते । – दिनेशः …………
उत्तर:
दिनेशः सदा सत्यं भाषताम् ।
८ (ङ)
छात्रः लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहते। – अहं …………
उत्तर:
अहं लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहै ।
८ (च)
साधवः सर्वदा रमन्ते । – भवन्तः ………..
उत्तर:
भवन्तः सर्वदा रमन्ताम् ।
८ (छ)
भवान् योगेन आरोग्यं लभते । – अहं ………….
उत्तर:
अहं योगेन आरोग्यं लभै ।
८ (ज)
रमा सदा सत्कर्मणि यतते । – लता ……….
उत्तर:
लता सदा सत्कर्मणि यतताम् ।
८ (झ)
भक्तः ईश्वरं वन्दते । – त्वं …………
उत्तर:
त्वं ईश्वरं वन्दस्व ।