SolveNCERT
SolveNCERT
HomeSolutionsSanskritCh 2अभ्यासाद् जायते सिद्धिः
Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus

Chapter 2: सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः (0904SK02)

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः — 30 questions with step-by-step answers.

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः(30 questions)

१ (क)

एकपदेन उत्तरं लिखत — वास्तविकसुखस्य आधारः कः?

उत्तर:
धर्मः ।
१ (ख)

कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति?

उत्तर:
धनस्य ।
१ (ग)

स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः कतिविधः भवति?

उत्तर:
त्रिविधः ।
१ (घ)

कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः?

उत्तर:
अस्वस्थः ।
१ (ङ)

स्वावलम्बनं कस्य मूलं वर्तते?

उत्तर:
स्वाभिमानस्य ।
१ (च)

जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः किं पूर्यते?

उत्तर:
घटः ।
२ (क)

पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत — “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कस्मिन् ग्रन्थे प्राप्यते?

उत्तर:
इदं वाक्यं कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे प्राप्यते ।
२ (ख)

सामान्यजीवने कासाम् आवश्यकतानां पूर्त्यर्थं धनम् आवश्यकम्?

उत्तर:
सामान्यजीवने अन्नं वस्त्रम् आवासः, शिक्षा इत्यादीनाम् आवश्यकतानां पूर्त्यर्थं धनम् आवश्यकम् ।
२ (ग)

ब्राह्मे मुहूर्ते कयोः चिन्तनम् आवश्यकम्?

उत्तर:
ब्राह्मे मुहूर्ते धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ।
२ (घ)

जनः केन स्वावलम्बी भवति?

उत्तर:
जनः सञ्चयस्य अभ्यासेन स्वावलम्बी भवति ।
२ (ङ)

लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे केन रूपेण वर्धते?

उत्तर:
लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे चक्रवृद्ध्यंशेन वर्धते ।
३ (क)

वाक्येन सह ग्रन्थस्य सम्मेलनं कुरुत — जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।

उत्तर:
जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः → ४. चाणक्यनीतिः
३ (ख)

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्।

उत्तर:
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत् → १. गरुडपुराणम्
३ (ग)

सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्।

उत्तर:
सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् → २. मनुस्मृतिः
३ (घ)

सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः।

उत्तर:
सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः → ३. अर्थशास्त्रम्
४ (क)

रेखाङ्कितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत — सुखस्य मूलं धर्मः।

उत्तर:
कस्य मूलं सुखम्? अथवा कस्य? (रेखाङ्कितपदं — धर्मः)
४ (ख)

दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।

उत्तर:
कयोः चिन्तनम् आवश्यकम्? (रेखाङ्कितपदं — धर्मार्थयोः)
४ (ग)

सन्मार्गेण एव धनार्जनं करणीयम्।

उत्तर:
किम् करणीयम्? अथवा किम्? (रेखाङ्कितपदं — धनार्जनम्)
४ (घ)

अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः।

उत्तर:
कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः? (रेखाङ्कितपदं — अनैतिकः)
४ (ङ)

संकटकाले स्वाभिमानिजनः अन्यजनस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते।

उत्तर:
कः अन्यजनस्य आर्थिकसहायतां नापेक्षते? (रेखाङ्कितपदं — स्वाभिमानिजनः)
५ (क)

उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत — लभ् — __________ — लभेते — लभन्ते

उत्तर:
लभ् → लभते → लभेते → लभन्ते
५ (ख)

अपेक्ष् — अपेक्षते — __________ — अपेक्षन्ते

उत्तर:
अपेक्ष् → अपेक्षते → अपेक्षेते → अपेक्षन्ते
५ (ग)

वर्ध् — __________ — वर्धेते — __________

उत्तर:
वर्ध् → वर्धते → वर्धेते → वर्धन्ते
५ (घ)

सेव् — __________ — __________ — सेवन्ते

उत्तर:
सेव् → सेवते → सेवेते → सेवन्ते
५ (ङ)

मोद् — मोदते — __________ — __________

उत्तर:
मोद् → मोदते → मोदेते → मोदन्ते
६ (क)

“सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इत्यस्य मुख्य आशयः कः अस्ति?

  1. a.(१) सुखस्य आधारः केवलम् अर्थः एव।
  2. b.(२) धर्मस्य आधारः केवलं सुखम् एव।
  3. c.(३) धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः।
  4. d.(४) सुखं, धर्मः, अर्थः — एतेषां मध्ये सम्बन्धः नास्ति।
उत्तर:
३. धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः ।
६ (ख)

गरुडपुराणे किम् उपदिष्टम् अस्ति?

  1. a.(१) रात्रौ धनस्य चिन्तनं करणीयम्।
  2. b.(२) प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम्।
  3. c.(३) केवलं धर्मचिन्तनं करणीयम्।
  4. d.(४) केवलम् अर्थचिन्तनं करणीयम्।
उत्तर:
२. प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम् ।
६ (ग)

“सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इत्यस्य तात्पर्यं किम्?

  1. a.(१) जलशौचमेव श्रेष्ठम्।
  2. b.(२) मृद्वारिशौचमेव श्रेष्ठम्।
  3. c.(३) अर्थशौचं सर्वोपरि, अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः।
  4. d.(४) शौचस्य आवश्यकता नास्ति।
उत्तर:
३. अर्थशौचं सर्वोपरि, अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः ।
६ (घ)

छात्रैः क्रियमाणः अपव्ययः कः?

  1. a.(१) स्वास्थ्यलाभाय व्ययः।
  2. b.(२) विद्यार्जनाय व्ययः।
  3. c.(३) आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः।
  4. d.(४) आत्मसुरक्षायै व्ययः।
उत्तर:
३. आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः ।
६ (ङ)

“जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं कः अवदत्?

  1. a.(१) बृहस्पतिः
  2. b.(२) चाणक्यः
  3. c.(३) मनुः
  4. d.(४) याज्ञवल्क्यः
उत्तर:
२. चाणक्यः ।

Other Chapters