SolveNCERT
SolveNCERT
HomeSolutionsSanskritCh 11क्रियाकलापः
Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus

Chapter 11: आर्यभटः

क्रियाकलापः — 2 questions with step-by-step answers.

क्रियाकलापः(2 questions)

१

कस्यापि एकस्य भारतीय-विदुषः नाम तस्य कृतिं च लिखत, यः गणित-विज्ञान क्षेत्रे महत् योगदानं कृतवान् अस्ति।

उत्तर:
विदुषः नाम — वराहमिहिरः कृतिः (ग्रन्थः) — पञ्चसिद्धान्तिका (अथवा बृहत्संहिता) क्षेत्रम् — खगोलविज्ञानम्, गणितम् च
२

आर्यभटं विहाय कस्यापि एकस्य भारतीयगणितज्ञस्य नामोल्लेखपूर्वकं तस्य प्रमुख-योगदानस्य संक्षिप्तं वर्णनं कुरुत।

उत्तर:
गणितज्ञस्य नाम — ब्रह्मगुप्तःब्रह्मगुप्तः महान् भारतीयः गणितज्ञः खगोलशास्त्री च आसीत्। तेन "ब्रह्मस्फुटसिद्धान्तः" इति प्रसिद्धः ग्रन्थः रचितः। सः गणिते शून्यस्य (0) नियमानां स्पष्टं गणितीयं वर्णनम् अकरोत्। तेन ऋणात्मक-धनात्मक-सङ्ख्यानां (Negative & Positive Numbers) गणितीय-नियमाः अपि प्रतिपादिताः।

Other Chapters