Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus
Chapter 11: आर्यभटः
क्रियाकलापः — 2 questions with step-by-step answers.
क्रियाकलापः(2 questions)
१
कस्यापि एकस्य भारतीय-विदुषः नाम तस्य कृतिं च लिखत, यः गणित-विज्ञान क्षेत्रे महत् योगदानं कृतवान् अस्ति।
उत्तर:
विदुषः नाम — वराहमिहिरः
कृतिः (ग्रन्थः) — पञ्चसिद्धान्तिका (अथवा बृहत्संहिता)
क्षेत्रम् — खगोलविज्ञानम्, गणितम् च
२
आर्यभटं विहाय कस्यापि एकस्य भारतीयगणितज्ञस्य नामोल्लेखपूर्वकं तस्य प्रमुख-योगदानस्य संक्षिप्तं वर्णनं कुरुत।
उत्तर:
गणितज्ञस्य नाम — ब्रह्मगुप्तःब्रह्मगुप्तः महान् भारतीयः गणितज्ञः खगोलशास्त्री च आसीत्।
तेन "ब्रह्मस्फुटसिद्धान्तः" इति प्रसिद्धः ग्रन्थः रचितः।
सः गणिते शून्यस्य (0) नियमानां स्पष्टं गणितीयं वर्णनम् अकरोत्।
तेन ऋणात्मक-धनात्मक-सङ्ख्यानां (Negative & Positive Numbers) गणितीय-नियमाः अपि प्रतिपादिताः।