Class 9 · SanskritNCERT 2026 Revised Syllabus
Chapter 4: न खलु वयस्तेजसो हेतुः (0904SK04)
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः — 39 questions with step-by-step answers.
अभ्यासाद् जायते सिद्धिः(39 questions)
१ (क)
पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत — खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत्?
उत्तर:
खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्तस्य मेदिनीपुरनामके जनपदे मोहोबनी-ग्रामे अभवत् ।
१ (ख)
खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म?
उत्तर:
खुदीरामः देशवासिषु जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म ।
१ (ग)
सत्येन्द्रनाथः किम् उपदिष्टवान्?
उत्तर:
सत्येन्द्रनाथः उपदिष्टवान् यत् – “क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत्” ।
१ (घ)
खुदीरामः कदा पर्यन्तं पादत्राणं न धरिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान्?
उत्तर:
खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् “यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धरिष्यामि” ।
१ (ङ)
किमर्थं न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः?
उत्तर:
मृत्युदण्डस्य उद्घोषणं श्रुत्वा अपि खुदीरामस्य मुखे भयं दुःखं वा नासीत् प्रत्युत प्रसन्नता, शान्तिः, तृप्तिः, तेजः च आसीत्, तत् दृष्ट्वा ते चकिताः ।
२ (क)
सत्यम् / असत्यम् इति सूचयत — देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति।
उत्तर:
सत्यम् ।
२ (ख)
निर्दयः किङ्ग्ज़फोर्ड् बालान् अपि दण्डयति स्म।
उत्तर:
सत्यम् ।
२ (ग)
खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्ग्ज़फोर्ड् मृतः।
उत्तर:
असत्यम् ।
२ (घ)
खुदीरामः किङ्ग्ज़फोर्ड्-महोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान्।
उत्तर:
सत्यम् ।
२ (ङ)
खुदीरामः बालानां सङ्घटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म।
उत्तर:
सत्यम् ।
३ (क)
संवत्सराणां शब्दानाम् अङ्कैः सह मेलनं कुरुत — सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम्
उत्तर:
सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम् → १९४७ (१८९९ + ४७ + १ = १९४७)
३ (ख)
अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम्
उत्तर:
अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम् → १९०८
३ (ग)
पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम्
उत्तर:
पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम् → १९५०
३ (घ)
पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम्
उत्तर:
पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम् → १९०५
३ (ङ)
नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम्
उत्तर:
नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम् → १८८९
४
पदानि आधृत्य चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत।
उत्तर:
(क) इदं उद्यानस्य चित्रम् अस्ति।
(ख) अत्र सूर्यः उदयति, गगने मेघाः पक्षिणः च सन्ति।
(ग) उद्याने केचन बालकाः क्रीडन्ति, एकः बालकः च द्विचक्रिकां चालयति।
(घ) दूरे पर्वताः वृक्षाः गृहाणि च दृश्यन्ते।
(ङ) उद्याने पुष्पाणि विकसन्ति, सर्वत्र स्वच्छता अस्ति।
५ (क)
सन्धिच्छेदं कुरुत — इत्यादयः
उत्तर:
इत्यादयः = इति + आदयः
५ (ख)
सर्वेऽपि
उत्तर:
सर्वेऽपि = सर्वे + अपि
५ (ग)
कश्चित्
उत्तर:
कश्चित् = कः + चित्
५ (घ)
प्रत्येकम्
उत्तर:
प्रत्येकम् = प्रति + एकम्
५ (ङ)
वयस्तेजसः
उत्तर:
वयस्तेजसः = वयः + तेजसः
५ (च)
अचिरादेव
उत्तर:
अचिरादेव = अचिरात् + एव
६ (क)
विग्रहवाक्यं दृष्ट्वा पाठ्यपुस्तकात् समस्तपदानि चित्वा पूरयत — देशस्य भक्ताः
उत्तर:
देशस्य भक्ताः → देशभक्ताः
६ (ख)
बालः च क्रान्तिवीरः च
उत्तर:
बालः च क्रान्तिवीरः च → बालक्रान्तिवीरः
६ (ग)
वज्रेण सदृशम्
उत्तर:
वज्रेण सदृशम् → वज्रसदृशम्
६ (घ)
असेः धारा
उत्तर:
असेः धारा → असिधारा
६ (ङ)
मृत्युः एव दण्डः
उत्तर:
मृत्युः एव दण्डः → मृत्युदण्डः
६ (च)
न साधारणः
उत्तर:
न साधारणः → असाधारणः
६ (छ)
निर्गता दया यस्मात् सः
उत्तर:
निर्गता दया यस्मात् सः → निर्दयः
७ (क)
वाक्यानि सूचनानुसारं परिवर्तयत — वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म। (लङ्-लकारः) (यथा – खुदीरामः हुतात्मा जातः। → खुदीरामः हुतात्मा अजायत।)
उत्तर:
वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः अभवन् ।
७ (ख)
सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत्। (क्तवतु-प्रत्ययः)
उत्तर:
सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपदिष्टवान् ।
७ (ग)
सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तर:
सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न अशक्नोत् ।
७ (घ)
क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन्। (स्म)
उत्तर:
क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कं जनयन्ति स्म ।
७ (ङ)
प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तर:
प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारम् अकरोत् ।
८ (क)
चित्-प्रत्ययान्तपदानि प्रयुज्य रिक्तस्थाने पूर्णवाक्यं लिखत — बालकः गच्छति। मञ्जूषा – कश्चित्, काचित्, किञ्चित्, कुत्रचित्, कदाचित्।
उत्तर:
कश्चित् बालकः गच्छति ।
८ (ख)
बालिका गच्छति।
उत्तर:
काचित् बालिका गच्छति ।
८ (ग)
फलं खादतु।
उत्तर:
किञ्चित् फलं खादतु ।
८ (घ)
लेखनी लुप्ता।
उत्तर:
कुत्रचित् लेखनी लुप्ता ।
८ (ङ)
सः आगच्छेत्।
उत्तर:
कदाचित् सः आगच्छेत् ।